باريك و بر سر هر تارى چيزى شبيه به دانه زيره و در وسط آن تارها نيز تارى باريك و وسط آن ضخيم كه تخم آنست و غنچه خام آن را با دو پيازه پخته با روغن بريان كرده با گوشت و يا بىگوشت مىخورند لذيذ و خوش طعم و بو مىباشد . طبيعت : جميع اجزاى آن سرد و خشك در دويّم . افعال و خواص آن : قابض و مجفف و مقوى معده و امعا و حابس بطن و دافع اسهال و ديدان و حب القرع و فساد خون و صفرا و جهت جذام و خنازير و مطبوخ پوست درخت آن با سماق بالسويه جهت نفث الدم و حيض و جراحات باطنى و مقعده و غرغره آن خصوصاً با اقاقيا و گلنار جهت جوشش دهان و گلو و خنازير و خوردن غنچه خام مطبوخ آن جهت سرفه حار رطب و حبس اسهال و بواسير و حيض و بول الدم و فساد صفرا نافع . فصل الكاف مع الراء المهمله كراث به ضم كاف و فتح را و الف و ثاى مثلثه و به فتح كاف نيز آمده لغت عربى است به فارسى گندنا و به هندى نيز بدين نام مشهور و به اصفهانى تره و به ديلمى كوار و به لاطينى كوپر كيسو و به يونانى فراسينا و به سريانى عطارا و به رومى فقلوطار و بستانى آن را نبطى و جبلى را فراسيون نامند . ماهيت آن : نباتى است معروف و در اكثر بلاد مىشود و برّى و بستانى و جبلى مىباشد آنچه برگ آن باريك شبيه به برگ پياز و در تمام سال مىماند و چون بزرگ گردد از ميان آن ساقى مىرويد و بر سر آن گل و تخم و گل آن سفيد شبيه به گل پياز و تخم آن سياه نيز شبيه به تخم پياز و اين را كراث البقل و كراث المايده نامند جهت آنكه مانند بقول ديگر خام و پخته آن را مىخورند و در موايد و خوان حاضرى و طعام مانند بقول ديگر حاضر مىسازند و آنچه در آخر زمستان و اول بهار مىرسد و پياز آن شبيه به بصل مأكول و قبه آن مانند قبه آن آن را كراث شامى و به يونانى فراآسن بابالوطن و فراسن فافالوطن نيز و به شيرازى ترپياز نامند و خام اين غير مأكول بلكه پخته آن را با گوشت مىخورند و اين دو صنف مىباشد صنفى صغير الرأس دقيق العنق ، صنفى كبير الرأس صغير العنق قصير و تيزى و تندى اين صنف كمتر و خوشبوتر و لذيذتر از اول و برّى آن بسيار شبيه به ثوم است و آن را كراث الثوم و كراث الكرم نيز نامند و گفته‌اند فراسيون اين است و از مطلق آن مراد كراث البقل تازه است كه مختار و كثير الاستعمال است . طبيعت آن : در سيّم گرم و در دويّم خشك . افعال و خواص آن : مفتح و ملطف و مبخر . * اعضاء الرأس و الصدر و الغذاء و النفض * طلاى برگ آن با سركه بر پيش سر حابس رعاف و خوردن آن منقى قصبه ريه و مفتح سده جگر و مقوى هاضمه و كمر و ملين طبع و رافع قولنج و مدر بول و حيض و بعد از طعام مانع ترش شدن آن و اعانت بر هضم و تليين طبع و تقويت باه و آب آن به قدر سه مثقال و نيم قاطع خون بواسير و محرك باه و با عسل جهت امراض بارده رطبه سينه و اورام ريه و نضج آنها و با ماء الشعير و يا مطبوخ آن با جو جهت درد سينه و ربو و با سركه پرورده آن مفتح سده جگر و سپرز و رافع قولنج و عصاره برگ خشك كرده آن مسهل خون و خوردن و ضماد كردن برگ مطبوخ آن مقوى باه و بواسير را نافع و حمول برگ كوبيده آن به تنهايى و يا با ادويه مناسبه مجفف رطوبات رحم و مانع ازلاق جنين و جلوس در طبيخ آن كه با سركه و آب و نمك طبخ نموده باشند جهت انضمام فم رحم و تحليل صلابت آن و طلاى مطبوخ آن جهت بواسير و تقويت باه و قطور آب آن با روغن گل و سركه كهنه جهت درد گوش و دوى و سعوط آن با كندر و سركه كهنه جهت قطع نزف الدم و رعاف و چون گندنا را دو بار بپزند و بفشارند و جرم آن را در آب سرد بخيسانند و با اطعمه استعمال نمايند باعث لذت اطعمه و رفع نفخ و غلظت آنها مىگردد . * السموم * ضماد آن جهت گزيدن هوام و افعى و آشاميدن آن نيز با ماء العسل جهت سموم . * الاورام و البثور و القروح * ضماد آن با سماق جهت شرى و ثآليل و با نمك جهت قروح خبيثه . المضار : اقسام آن از پياز ديرهضم‌تر و نفاخ و مبخر و محرق خون و مورث ظلمت بصر و فساد لثه ، مضر حار المزاج و ديدن خوابهاى ردى ، مصلح آن گشنيز و كاسنى تازه است . چون شمشير و كارد و غيره را با آب برگ آن آبگيرى كنند آب و تندى آن زايل نگردد و تخم آن در آخر دويّم گرم و خشك . افعال و خواص آن : مفتح و محلل و جالى . * اعضاء الغذاء و النفض * آشاميدن دو مثقال آن با هم‌وزن آن تخم مورد رافع امراض بارده و قاطع نفث الدم و نزف الدم و مفتح سده بلغمى جگر و محرك اشتها و مقوى گرده و مثانه و با شراب مبهى و بغايت محرك باه و بو داده آن به تنهايى يا با حرف بابلى قاطع اسهال مزمن و زحير و محلل رياح امعا و با حب الآس جهت زحير و حبس خون مقعده و بخور آن جهت بواسير . * الفم * بخور آن با موم و قطران جهت درد دندان و اخراج كرم آن . * السموم و الزينه * ضماد عصاره آن جهت لسع افعى و رفع كلف و آثار جلد و دردهاى بارد و چون بكوبند و در سركه ريزند رفع ترشى آن نمايد . مضر ريه و گرده و مثانه ، مصلح آن عسل و در تقويت باه تخم